Το δικαίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας που λίγοι γνωρίζουν: Πότε και πώς μπορεί να χαρίζει ποινές σε καταδικασμένους
Το πολίτευμα της Ελλάδας είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, πράγμα που σημαίνει ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει κατά βάση ρυθμιστικό και συμβολικό ρόλο, χωρίς να ασκεί ενεργή κυβερνητική πολιτική. Υπάρχει, όμως, μια συγκεκριμένη, πανίσχυρη αρμοδιότητα που του δίνει το Σύνταγμα, την οποία ο μέσος πολίτης αγνοεί ή μπερδεύει: το δικαίωμα της απονομής χάρης.
Πρόκειται για μια διαδικασία με την οποία ο Ανώτατος Άρχων μπορεί κυριολεκτικά να αλλάξει τη μοίρα ενός καταδικασμένου, χαρίζοντας, μετατρέποντας ή μετριάζοντας τις ποινές που έχουν επιβληθεί από τα ελληνικά δικαστήρια.
Τι προβλέπει το Άρθρο 47 του Συντάγματος;
Η νομική βάση αυτής της αρμοδιότητας βρίσκεται στο Άρθρο 47 (παράγραφος 1) του Συντάγματος της Ελλάδας. Σύμφωνα με αυτό, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει το δικαίωμα, ύστερα από πρόταση του Υπουργού Δικαιοσύνης και αφού ακούσει τη γνώμη συμβουλίου που αποτελείται πλειοψηφικά από δικαστές, να χαρίζει, να μετατρέπει ή να μετριάζει τις ποινές που επιβάλλουν τα δικαστήρια.
Επίσης, έχει τη δύναμη να αίρει (να σβήνει) τις κάθε είδους νόμιμες συνέπειες ποινών που έχουν ήδη εκτιθεί ή επιβληθεί.
Πώς γίνεται στην πράξη η διαδικασία;
Είναι σημαντικό να ξεκαθαριστεί ότι ο Πρόεδρος δεν ενεργεί αυτοβούλως. Δεν μπορεί δηλαδή να ανοίξει έναν φάκελο και να αποφασίσει μόνος του να αφήσει ελεύθερο έναν κρατούμενο. Η διαδικασία ακολουθεί αυστηρά βήματα:
Η Αίτηση: Ο ίδιος ο κατάδικος, ο συνήγορός του ή ακόμα και ένας στενός συγγενής του υποβάλλει «αίτηση απονομής χάρης» προς το Υπουργείο Δικαιοσύνης.
Το Συμβούλιο Χαρίτων: Η αίτηση εξετάζεται από το Συμβούλιο Χαρίτων, ένα θεσμοθετημένο όργανο που αποτελείται από έμπειρους δικαστικούς λειτουργούς. Αυτοί μελετούν τον φάκελο, τη συμπεριφορά του κρατουμένου και τους λόγους της αίτησης.
Η Πρόταση του Υπουργού: Το Συμβούλιο γνωμοδοτεί και ο Υπουργός Δικαιοσύνης κάνει τη σχετική πρόταση στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Η Υπογραφή: Αν ο Πρόεδρος συμφωνήσει, συνυπογράφει το Προεδρικό Διάταγμα και η χάρη απονέμεται.
Πότε χρησιμοποιείται αυτό το δικαίωμα;
Η απονομή χάρης αποτελεί την «τελευταία δικλείδα ασφαλείας» του ανθρωπισμού απέναντι στην αυστηρότητα του νόμου. Συνήθως εφαρμόζεται για:
Σοβαρούς λόγους υγείας: Όταν ένας κρατούμενος πάσχει από ανίατη ή τελικού σταδίου ασθένεια και η παραμονή του στη φυλακή ισοδυναμεί με απάνθρωπη μεταχείριση.
Εξαιρετικούς κοινωνικούς λόγους: Όταν μετά την καταδίκη έχουν αλλάξει δραματικά οι οικογενειακές συνθήκες (π.χ. ανήλικα ορφανά τέκνα) ή όταν ο κατάδικος έχει δείξει έμπρακτα μια συγκλονιστική πορεία πλήρους αναμόρφωσης.
Η μεγάλη εξαίρεση: Ποιοι εξαιρούνται;
Το Σύνταγμα βάζει ένα μεγάλο «στοπ» στον Πρόεδρο όσον αφορά τους πολιτικούς. Δεν επιτρέπεται η απονομή χάρης σε Υπουργούς που έχουν καταδικαστεί για αδικήματα που διέπραξαν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους (βάσει του νόμου περί ευθύνης Υπουργών), παρά μόνο με τη ρητή συγκατάθεση της ίδιας της Βουλής.
Η απονομή χάρης είναι ένας θεσμός που αποδεικνύει ότι η Δημοκρατία ξέρει να δείχνει επιείκεια και ανθρωπισμό εκεί που το δίκαιο μπορεί να γίνει υπερβολικά σκληρό.
Δημοσίευση σχολίου