Η Αθήνα του σήμερα, με τους γρήγορους ρυθμούς, το μετρό και την ψηφιακή επικοινωνία, ελάχιστα θυμίζει εκείνη την πόλη των περασμένων δεκαετιών. Τότε που η επιβίωση ήταν μια καθημερινή μάχη στους δρόμους, που η «αστική ευγένεια» συναντούσε τον κόσμο του περιθωρίου και που ορισμένα επαγγέλματα, σήμερα ξεχασμένα, αποτελούσαν την ψυχή της πόλης.
Από τους γραφικούς λούστρους και τους δαιμόνιους εφημεριδοπώλες, μέχρι τις σκοτεινές γωνιές της Τρούμπας και τις «λούμπεν» προσωπικότητες που κινούνταν μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας, ας κάνουμε ένα ταξίδι στον χρόνο, στην Αθήνα που χάθηκε οριστικά.
Οι «Βασιλιάδες του Πεζοδρομίου»: Οι Λούστροι
Πριν τα αθλητικά παπούτσια κυριαρχήσουν, το καθαρό και γυαλισμένο σκαρπίνι ήταν δείγμα κοινωνικής θέσης. Ο λούστρος δεν ήταν απλώς ένας τεχνίτης του βερνικιού· ήταν ο εξομολόγος του δρόμου. Με το ξύλινο, σκαλιστό κασελάκι του, στολισμένο με μπρούτζινες λεπτομέρειες, καθόταν σε μια γωνιά της Ομόνοιας ή του Συντάγματος.
Το «τελετουργικό» ήταν συγκεκριμένο: Ο πελάτης ακουμπούσε το πόδι στο μπρούτζινο στήριγμα, ο λούστρος δίπλωνε το μπατζάκι για να μην λερωθεί και με γρήγορες, ρυθμικές κινήσεις άπλωνε τη βαφή. Το τελείωμα με το πανί, που έβγαζε εκείνο τον χαρακτηριστικό ήχο («πακ-πακ»), σήμαινε πως το παπούτσι είχε γίνει καθρέφτης. Πολλοί από αυτούς ήταν παιδιά, οι «λούστροι των φαναριών», που πάλευαν για ένα πενταροδεκάρικο για να ζήσουν την οικογένειά τους.
«Έκτακτο παράρτημα!»: Οι Εφημεριδοπώλες
Πριν το ίντερνετ και την τηλεόραση, η είδηση κυκλοφορούσε με τα πόδια. Οι εφημεριδοπώλες ήταν οι «ζωντανοί τίτλοι» των νέων. Έτρεχαν στους δρόμους κρατώντας δεκάδες φύλλα κάτω από την μασχάλη και φώναζαν με στεντόρεια φωνή τους πιο «πιασάρικους» τίτλους για να τραβήξουν την προσοχή.
«Έκτακτο παράρτημα! Η ληστεία του αιώνα!», «Πτώση της κυβέρνησης!». Η ταχύτητά τους ήταν παροιμιώδης. Συχνά έστηναν «καραούλι» έξω από τα πιεστήρια της οδού Χρήστου Λαδά ή της Πανεπιστημίου, και μόλις έβγαιναν οι εφημερίδες ζεστές, ξεχύνονταν σαν μελίσσι. Ήταν οι πρώτοι που μάθαιναν τα πάντα και οι τελευταίοι που πήγαιναν για ύπνο.
Οι «λούμπεν» φιγούρες και το περιθώριο
Στην παλιά Αθήνα, υπήρχε μια ολόκληρη κοινωνική τάξη που ζούσε ανάμεσα στις σκιές. Ήταν οι άνθρωποι του «πεζοδρομίου», που συχνά περιγράφονται ως λούμπεν.
- Οι Λαχειοπώλες της τύχης: Άνθρωποι ταλαιπωρημένοι, συχνά με αναπηρίες από τους πολέμους, που πουλούσαν την ελπίδα σε ένα χαρτάκι καρφιτσωμένο σε ένα ξύλο.
- Οι «Πορτοφολάδες» και οι «Παπατζήδες»: Οι καλλιτέχνες της εξαπάτησης. Στα στενά της Ομόνοιας, ο παπατζής με το «εδώ παπάς, εκεί παπάς» έστηνε τον πάγκο του σε δευτερόλεπτα και τον εξαφάνιζε μόλις εμφανιζόταν «όργανο» της τάξης.
- Οι Μάγκες και οι Κουτσαβάκηδες: Με το μουστάκι «κάγκελο», το ζωνάρι στη μέση και το ένα μανίκι του σακακιού να κρέμεται, οι κουτσαβάκηδες του Ψυρρή ήταν ο φόβος και ο τρόμος, αλλά και οι προστάτες της γειτονιάς τους, ζώντας με έναν δικό τους, άγραφο κώδικα τιμής.
Τρούμπα: Τα «Κόκκινα Φανάρια» του Πειραιά
Δεν μπορείς να μιλήσεις για αμαρτωλά επαγγέλματα χωρίς να αναφερθείς στην Τρούμπα. Η περιοχή του Πειραιά που έγινε θρύλος, κινηματογραφική ταινία και τραγούδι. Από το 1944 έως το 1967, η Τρούμπα ήταν η «Βαβυλών» της Ελλάδας.
Εκεί το επάγγελμα της ιερόδουλης ήταν η σκληρή πραγματικότητα χιλιάδων γυναικών. Στα στενά της οδού Νοταρά και της Φίλωνος, τα «σπίτια» με τα κόκκινα φανάρια υποδέχονταν ναύτες από όλο τον κόσμο, ειδικά όταν κατέπλεε ο Έκτος Στόλος.
Γύρω από αυτό το εμπόριο σάρκας, άνθιζαν κι άλλα επαγγέλματα:
- Οι «Κράχτες»: Άνθρωποι που στεκόταν έξω από τα καμπαρέ και τις «βιτρίνες», προσπαθώντας να πείσουν τους περαστικούς να μπουν μέσα.
- Οι «Προστάτες» (Αγαπητικοί): Σκληροί άντρες της νύχτας που έλεγχαν την περιοχή και τις γυναίκες, συχνά εμπλεκόμενοι σε μαχαιρώματα και ξεκαθαρίσματα λογαριασμών.
- Οι Μουσικοί των Καμπαρέ: Άνθρωποι που έπαιζαν τζαζ και λαϊκά μέχρι το πρωί, μέσα σε σύννεφα καπνού και μυρωδιά φθηνού αλκοόλ.
Η Τρούμπα «καθαρίστηκε» βίαια το 1967 από τη Χούντα, αλλά οι ιστορίες για τις «γυναίκες της νύχτας» με τις πληγωμένες ψυχές και τους άντρες που έχασαν περιουσίες στα πόδια τους, παραμένουν ζωντανές.
Γιατί μας γοητεύουν σήμερα;
Αυτά τα επαγγέλματα και οι φιγούρες χάθηκαν γιατί ο κόσμος άλλαξε. Η τεχνολογία αντικατέστησε τον εφημεριδοπώλη, το lifestyle άλλαξε τον λούστρο και η ηθική της εποχής «έκρυψε» την Τρούμπα. Ωστόσο, η νοσταλγία παραμένει, γιατί εκείνες οι μορφές είχαν κάτι που λείπει από το σήμερα: Αυθεντικότητα.
Ήταν άνθρωποι που η ζωή τους ήταν γραμμένη στο πρόσωπό τους, άνθρωποι που δεν «φιλτράρονταν» από καμία οθόνη. Ήταν η Αθήνα της επιβίωσης, του πάθους και της αμαρτίας.
0 Σχόλια